1999

Logo

Hier vindt u de jaargangen met daaronder de links naar de afzonderlijke nummers uit de jaargang
Klik op de link van het gewenste nummer en u krijgt een overzicht van dat nummer


 

Handelingen2016 4 omslagEditieredacteur: Hans Schilderman

 

INLEIDING | Hans Schilderman
Levensoriëntatie in het hoger onderwijs

Studenten vormen een aanstormende generatie die het culturele en maatschappelijke leven de komende decennia sterk zal beïnvloeden. Hoe staan zij in het leven, en wat is hun profiel in termen van leefstijlen, waarden en overtuigingen? In dit themanummer van Handelingen gaan we na welke levensoriëntatie we aantreffen bij studenten in het hoger onderwijs.

U kunt het hele artikel lezen door te klikken op inleiding

 

ONDERZOEK | Peter Vonk & Claudia van der Heijde
Hoe gaat het met onze studenten?

Regelmatig horen we van studenten: ‘Ik heb er geen zin meer in’ of ‘Ik kom niet verder, het heeft geen zin om door te gaan’. Studeren kan een eenzame en ook moeizame bezigheid zijn. Studenten kunnen in een zwart gat belanden, waar ze soms niet makkelijk meer uitkomen. De zin van het geploeter raakt dan uit beeld, ze hebben er even geen zin meer in. Natuurlijk heeft iedereen wel eens een ‘dip’ en meestal gaat het na een poosje ook wel weer. Maar er is een relatief grote groep studenten die langer problemen heeft.

 

PORTRET | Ruben Hoekman & Emma Kurstjen
Studentenvereniging: een ‘thuishaven’

Geachte lezer,
Iedereen is op een bepaalde manier op zoek naar houvast. Sommigen doen dat via een hobby, anderen via muziek en weer anderen doen dit middels een sport. Maar hoe doen studenten dat eigenlijk? Hoe redden zij zich als ze helemaal in hun eentje naar een nieuwe stad gaan waar ze niemand kennen, maar zich toch snel thuis willen voelen?
Het antwoord is vaak: een studentenvereniging. Een grotere verbindende factor bestaat er niet, althans, dat zeggen de studenten die lid zijn bij een vereniging. Maar, wat is dat nou eigenlijk dan, een studentenvereniging? En hoe ontstaat dat grote gevoel van verbondenheid?
Op deze en andere vragen hopen wij u in dit stuk antwoord te kunnen geven. Wij nemen u mee in de wereld van een aankomend student die zich aansluit bij een studentenvereniging en zullen daarnaast wat persoonlijke ervaringen met u delen.
Wij zijn Ruben Hoekman en Emma Kurstjens en wij doen dit jaar een bestuursjaar bij de Landelijke Kamer van Verenigingen. Zo mogen wij ons dagelijks inzetten voor ruim 40.000 verenigingsstudenten van onze 48 lidverenigingen verspreid over heel Nederland. Wij organiseren bijvoorbeeld congressen voor verenigingsbestuurders, voeren politieke lobby in Den Haag en zetten ons in voor de positieve beeldvorming rondom studentenverenigingen.

 

PRAKTIJKSCHETS | Tiemo Meijlink
Studentenpastoraat als hedendaagse communicatiestijl

Om aan te kunnen haken bij de leefwereld en de taal van de huidige studentengeneratie zijn studentenpastores op zoek gegaan naar een passende manier van communiceren over religiositeit, toewijding en zingeving.

 

IN BEELD | René Rosmolen
Verrijking

 

BETOOG | Kees Boele
Vorming in het hoger onderwijs: mogelijkheden en belemmeringen

Herwaardering van het vormend element in het onderwijs is zeer noodzakelijk. Maar we hebben te maken met enkele forse belemmeringen om er als bestuurder daadwerkelijk mee aan de gang te gaan. Tegelijkertijd zie ik een mogelijkheid om het snel tot ontwikkeling te brengen.

 

SNAPSHOT | Evelien Geerts
Filosoferen met beide benen op de grond

Als ik terugdenk aan hoe mijn studietijd (technisch gezien nog niet helemaal afgelopen) me heeft gevormd als academica-to-be en persoon, moet ik erkennen dat deze enorm veel invloed op mij gehad heeft, zowel op intellectueel, emotioneel als interpersoonlijk vlak. Toegegeven, ik heb dan ook een vrij bijzonder studieparcours doorlopen. Ik heb de kans gekregen om zowel in België, Nederland als in de Verenigde Staten te studeren en daardoor van uiteenlopende disciplines, academische omgevingen en culturen kunnen proeven.

 

SNAPSHOT | Gerbert Hengelaar
Kansen om vorming tijdens studietijd te versterken

Tussen 2002 en 2008 studeerde ik Technische Bedrijfskunde (TBK) aan de Universiteit Twente. Deze studie heb ik destijds gekozen omdat ze een mooie combinatie vormt van mijn bèta- en gamma-kwaliteiten en -interesses. Teken van het plezier dat ik beleefde aan het vergaren van kennis is dat ik naast het curriculum van TBK ook diverse extra vakken volgde onder andere in de psychologie en techniek filosofie.

 

SLOTBESCHOUWING | Hans Schilderman
Levensoriëntatie in het hoger onderwijs, een evaluatie

Terugblikkend op de verschillende bijdragen in dit themanummer van Handelingen ontstaat een geschakeerd beeld van inzichten over studenten aan instellingen voor hoger onderwijs. Wat zijn de factoren die hun identiteitsbeleving bepalen en welke mogelijkheden en problemen ervaren zij bij het vormgeven van die identiteit?

 

VRAAGGESPREK | Nico Krijn
‘Het gaat om praktische levensvoering’

Op het station van Nijmegen ontmoet ik prof.dr. Chris Hermans en al onderweg, op zoek naar een rustig plekje in een restaurant, vertelt hij enthousiast over zijn vak ‘empirische theologie’. ‘Is dat geen vreemde combinatie?’, vraag ik als filosoof plagend. ‘Empirisch onderzoek en theologie verdragen elkaar toch niet?’ Breed gebarend vertelt hij met passie over zijn onderzoek naar hedendaagse religiositeit zowel binnen het christendom als in andere wereldreligies en nieuwe religieuze bewegingen. ‘Dat is wel degelijk empirisch’, voegt hij er nadrukkelijk aan toe. De metafysica is geen onderwerp van onderzoek. Onder de vele thema’s die tot zijn expertise behoren vallen onder andere ‘persoonsvorming en waarden en normen in het onderwijs’.

 

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Handelingen2016 2 omslagEditieredactie: Henk van den Bosch en Jodien van Ark

 

INLEIDING | Jodien van Ark & Henk van den Bosch
Van geslacht op geslacht
Friedman voor de volgende generatie?

Sinds het moment van verschijnen in 1985 heeft het boek Generation to Generation: Family Process in Church and Synagogue van de Amerikaanse rabbijn en systeemtherapeut Edwin Friedman (1932-1996) predikanten en pastores geholpen om hun plaats in gemeente en parochie op een gezonde manier in te nemen. Zijn benadering van kerkelijke organisaties, waarbij hij inzichten uit de gezinssysteemtherapie toepast op de processen die zich in gemeenten en parochies voordoen, is zeer effectief gebleken voor voorgangers en leiders om de context waarin ze werken te begrijpen en er beter grip op te krijgen.

U kunt het hele artikel lezen door te klikken op Inleiding

 

PROFIELSCHETS | Bert Bakker
Edwin Friedman over groei bevorderen

Friedman maakte graag gebruik van zelfgeschreven fabels om zijn inzichten voor het voetlicht te brengen. Bert Bakker neemt de fabel ‘Zweven’ als uitgangspunt voor zijn introductie van het gedachtegoed van Friedman. Deze fabel maakt het systemische netwerk inzichtelijk, waarin centrale begrippen als homeostase, zelfdifferentiatie en niet-angstige presentie een cruciale rol spelen.

 

PRAKTIJKERVARING | Leo Oosterom
Met Friedman op het interimpad

Aan de hand van enkele praktijkervaringen illustreert interimpredikant Leo Oosterom vier kernbegrippen uit het gedachtegoed van Edwin H. Friedman: ‘onbezorgde aanwezigheid’, zelfdifferentiatie, de zondebok, en emotionele driehoeken.

 

OPLEIDING | Jan Bodisco Massink
Wat adviseert ‘de rabbijn’ hierover?

Aan de hand van praktijkvoorbeelden illustreert Jan Bodisco Massink, als docent jarenlang verbonden aan de Pastoraal Psychologische Leergang voor pastores en predikanten, hoe Friedmans systeemdenken in Nederland werd geïntroduceerd en hoe het in de opleiding werd toegepast.

 

LITERATUUR EN THEORIE | Rein Brouwer
De angst voorbij
Leiderschap voor de volgende generatie?

Leiderschap is een urgent thema in onze tijd, een thema waarover dan ook zeer veel wordt gepubliceerd. In zijn bijdrage beschrijft Rein Brouwer de doorwerking van Friedmans systeemdenken in de praktisch-theologische literatuur over leiderschap, en plaatst hij dit denken in het veld van leiderschapstheorieën.

 

PRAKTIJKERVARING | Gerson Gilhuis
Friedman op de Wallen en in de gemeente

Gemeentepredikant en voormalig drugspastor Gerson Gilhuis beschrijft welke rol het systeemdenken van Friedman speelt in zijn praktijk.

 

NASCHOLING | Jodien van Ark
Friedman in de nascholing: leidinggeven boven N.A.P

In haar werk in de opleiding en nascholing van predikanten stuit Jodien van Ark telkens weer op het verlangen van pastores en predikanten naar een niet-angstige presentie als leider in de zo lastige en conflictrijke context van de geloofsgemeenschap. Haar bijdrage aan dit nummer van Handelingen laat zich lezen als een demonstratie van de blijvende relevantie van Friedmans werk.

 

SLOTBESCHOUWING | Jodien van Ark & Henk van den Bosch
Friedman kan nog wel een generatie mee

Is er in de veranderende context van Nederlandse predikanten en pastores nog behoefte aan Friedmans systemische benadering van kerkelijke organisaties? En is die benadering nog functioneel? De vraag wordt in dit nummer van Handelingen zonder meer bevestigend beantwoord.

 

VRAAGGESPREK | Nico Krijn
‘Hoe leger de kerk, hoe belangrijker de voorganger’

Joke van Saane ontwikkelde zich tot een zelfbewuste godsdienstpsychologe. Na haar studie psychologie en onderwijskunde is zij gepromoveerd in de godsdienstpsychologie. Zij is bijzonder geïnteresseerd in de menselijke kant van het geloven. In haar laatste boek Geloofwaardig leiderschap (2012) worden theorieën over leiderschap gerelateerd aan de religieuze context: de specifieke kenmerken van religieuze groepen en de persoonlijkheidskenmerken van religieuze leiders. Als wetenschapper in de universitaire wereld en als praktiserend christen binnen haar geloofsgemeenschap neemt zij geen blad voor de mond. Vanuit een buitenstaandersperspectief, dus met een niet-theologische blik keek Nico Krijn samen met haar naar leiderschap in de kerken.

 

PROMOTIE | Christiane van den Berg-Seiffert
Ik sta erbuiten – maar ik sta wel te kijken
De relationele dynamiek in geloofsgemeenschappen na seksuele grensoverschrijding in een pastorale relatie vanuit het perspectief van primaire slachtoffers: zo luidt de ondertitel van dit proefschrift. Het geeft tegelijk aan waar het over gaat. In de tumultueuze dynamiek na het bekend worden van seksuele grensoverschrijding in een pastorale relatie wordt vaak veel over primaire slachtoffers gesproken en weinig met hen. In dit onderzoek vertellen mensen die seksuele grensoverschrijding hebben ondergaan hoe zij de dynamiek in hun geloofsgemeenschap hebben ervaren. Uit deze gesprekken blijken de schade van de grensoverschrijding en het belang van goede gemeentebegeleiding, evenals de grote betrokkenheid van slachtoffers op hun gemeente.

 

IN BEELD | Harbert Booij
Een ‘verkeerd’ systeem

 

TRENDBERICHT | Martin Hoondert
Rituelen zijn ‘in’
Liturgische en rituele studies 2013-2015

Zie voor een uitgebreidere versie het Literatuurbericht

 

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Handelingen2016 3 omslagEditieredactie: Herman Noordegraaf en Ciska Stark

 

INLEIDING | Herman Noordegraaf & Ciska Stark
Diaconale presentie en motiverende prediking

Hoe verhoudt de prediking, als vanouds de vorm van toerusting van de gemeente, zich tot de vernieuwde diaconale impulsen van deze tijd? Kan zij bijdragen aan het vormen van een motiverende en overtuigende eenheid in de vanouds vaak gescheiden werelden van vieren, verkondigen en delen? Hoe vormt de Bijbel een inspiratiebron tot diaconale prediking? Kunnen prediking en diaconie elkaar inspireren en wat hebben predikers daartoe dan nodig? En hoe bouwen predikers dan aan een diaconale gemeente en diaconale praktijken zonder dat deze uiteenvalt door verschillende inzichten op politiek of ethisch gebied?
Deze vragen vormen de insteek van dit themanummer van Handelingen en verschillende praktijkreflecties geven inzicht in mogelijkheden. Allereerst is ook een verkenning van de functie en het wezen van de prediking vereist.

U kunt het hele artikel lezen door te klikken op Inleiding

 

VERKENNING | Peter van de Kamp
Met kloppend hart!?
De diaconale dimensie van preken

Paus Franciscus heeft een Jubeljaar van de Barmhartigheid afgekondigd. Het is op 8 december 2015 ingegaan en zal op 20 november 2016 eindigen, op de laatste zondag van het kerkelijk jaar. Dit themanummer van Handelingen verschijnt in de loop van dit heilige jubeljaar. In de pauselijke bul hierover (Misericordiae Vultus van 11 april 2015) vraagt Franciscus onder andere aandacht voor het verkondigen van barmhartigheid. Anders gezegd: hij pleit voor de diaconale dimensie van preken. In navolging van zijn voorganger Johannes Paulus II in de encycliek Dives in Misericordia (1980) benadrukt hij dat de kerk de opdracht heeft om ‘de barmhartigheid van God te verkondigen, het kloppend hart van het evangelie’ (§12). Aan die typering ontleen ik de titel van dit artikel: ‘Met kloppend hart!?’ De vraag is hoe prediking en diaconaat zich tot elkaar verhouden. Hoe krijgen barmhartigheid, gerechtigheid en duurzaamheid als belangrijke diaconale categorieën stem in de prediking van de kerk?

 

REFLECTIE | Jozef Wissink
Bevrijdend preken is diaconie aan het leven

Wanneer we het Griekse woord diakonia in zijn eerste betekenis nemen, die van bemiddeling van een boodschap, is de preek vanzelf diakonia: de diaconie van het Woord. Maar het thema van dit nummer van Handelingen betreft de relatie tussen de preek en de diaconie in de zin van de zorg voor armen, noodlijdenden en wat daarmee samenhangt. Met de woorden ‘wat daarmee samenhangt’ wordt gedoeld op de zorg voor een barmhartige en rechtvaardige samenleving. Deze politieke dimensie van het leven komt in de diaconie in het vizier, omdat armoede vaak ook maatschappelijke oorzaken heeft en omdat de overheid mag worden aangesproken op haar armoedebeleid of het gebrek daaraan. De kerk kan deze politieke dimensie van het leven niet opslorpen, omdat ze dan zelf een slechts politieke grootheid zou worden, maar tegelijk raakt ze deze dimensie vanwege haar zorg voor de armen.

 

BETOOG | Trinus Hoekstra
Het diaconale DNA van de Protestantse Kerk: genetisch bepaalde omissie

De ingang voor dit artikel1 is de beleidsnota Kerk 2025: Waar een Woord is, is een weg van de Protestantse Kerk in Nederland.2 Deze beleidsnota stelt Trinus Hoekstra hier exemplarisch voor kerkelijk beleid ten aanzien van diaconaat. De spits van het artikel is dat kerkelijk beleid in deze bepaald wordt door een omissie in de verzoeningsleer die diep in de christelijke traditie is ‘ingeschreven’. Een omissie die bewerkstelligt dat ‘we’ ons verzoening niet op een diaconaal gerichte wijze toe-eigenen en daarmee een grote invloed heeft op hoe we theologisch naar diaconaat kijken.

 

PRAKTIJK I | Bert Altena
De reikwijdte van het haalbare vergroten

In dit praktijkbericht belicht Bert Altena een recente preek waarin een diaconale dimensie aan bod komt zonder bijzondere thematische aanleiding. Dit artikel is ook te lezen op zijn eigen blog.

 

PRAKTIJK II | Luc Tanja
Alledaagse verkondiging

‘De groep van gelovigen was een eenheid. Ze waren het over alles met elkaar eens. Niemand wilde zijn bezit alleen voor zichzelf houden. In plaats daarvan deelden ze alles wat ze hadden.’ Een bekende passage (Handelingen 4:32, BGT). Het is het verhaal van de eerste christelijke gemeente. In zijn werk als straatpastor komt Luc Tanja, wellicht verrassend, vergelijkbare verhalen tegen.

 

PRAKTIJK III | Elske Cazemier
Voor de nood van de wereld en onze eigen nood

Elske Cazemier verhaalt van een viering in een verpleeghuis, waar bewoners, wijkgenoten en mensen met een verstandelijke beperking aan deelnemen. En dan wordt duidelijk dat deze mensen, die zelf volledig verzorgd of begeleid worden, bijzonder betrokken zijn op de wereld om hen heen. Spontaan, krachtig en ontroerend ontstaat er diaconaat.

 

IN BEELD | René Rosmolen
Aan den lijve

Beeldmeditatie bij Vincent van Gogh, ‘De barmhartige Samaritaan’, olieverf op doek, gedateerd 1890

 

PREEK | Marzouk Aulad Abdellah
Barmhartigheid als levenshouding in de islam

Wat opvalt in de Koran – de belangrijkste rechtsbron – is dat alle hoofdstukken, behalve soera at-Tawbah, beginnen in de Naam van God, direct gevolgd door de eigenschappen van de Barmhartige en de meest Genadevolle. Dit duidt klaar en helder op het belang van barmhartigheid in de Qur’an en de profetische traditie.

Allereerst laat dit zien dat barmhartigheid een van de eigenschappen van God is en tegelijkertijd ook een ethische waarde vormt die in praktijk gebracht moet worden.
Ten tweede staat barmhartigheid boven alle overige eigenschappen. Het handelen uit barmhartigheid is een regel die nooit ofte nimmer opgeheven wordt. Het is de regel in de omgang tussen moslims onderling en tussen moslims en niet-moslims.

 

LEZING | Arslan Karagül
Het belang van zakat voor de gemeenschap

‘En zij die goud en zilver oppotten en geen bijdrage op Gods weg geven, zeg hun een pijnlijke afstraffing aan op de dag dat zij in het vuur van de hel verhit zullen worden; dan zullen hun voorhoofden, hun zijden en hun ruggen verzengd worden. Dit is voor wat jullie voor jezelf opgepot hebben. Proeft dan wat jullie aan het oppotten waren.’ (Koran 9:34v)

Het begrip ‘zakat’ wordt in het Nederlands door verschillende termen weergegeven: armenbelasting, religieuze belasting, weldadigheid, verplichte aalmoes, enzovoort. Behalve ‘zakat’ kent de islam ook het begrip ‘sadaqa’. Dat kan in het Nederlands meestal met aalmoes of liefdadigheid weergegeven worden, maar soms wordt in de Koran met sadaqa ook zakat bedoeld. In de hadith (overlevering) betekent sadaqa vaak liefdadigheid of aalmoes. Dit impliceert dat er twee soorten sadaqa zijn: vrijwillige (aalmoes of liefdadigheid) en verplichte (zakat). De eerste kent geen enkele beperking of voorwaarde. De tweede (zakat) kent wel beperkingen en voorwaarden.
In dit artikel kijken we eerst naar het verschil tussen zakat en sadaqa en naar de implicaties van dit verschil voor het handelen. Vervolgens gaan we nader in op de inhoud en voorwaarden van de zakat. Ten slotte besteden we aandacht aan de betekenis van de zakat voor de samenleving.

 

ONDERZOEK | Herman van Well
De wijk nemen
Diaconaat in de Rotterdamse Tarwewijk

Herman van Well doet verslag van zijn onderzoek naar sociaal-maatschappelijke verbondenheid en betrokkenheid van jonge christelijke geloofsgemeenschappen van diverse etnische en culturele signatuur met de mensen in en voor de Rotterdamse Tarwewijk.

 

 VRAAGGESPREK | Nico Krijn
‘Een preek legt de verbinding – als een brug’

Prof.dr. Eelke de Jong studeerde econometrie en werd in 1994 aangesteld als hoogleraar Internationale Economie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Vanaf zijn jeugd is hij een trouwe kerkganger en hij put inspiratie uit de vele preken die hij gehoord heeft. Hij herinnert zich nog specifieke preken uit zijn studententijd die zijn leven gevormd hebben. ‘Die preken’, vertelt hij, ‘kunnen schuren, bemoedigen en troosten.’ We ontmoeten elkaar in zijn werkkamer aan de universiteit. Hij spreekt serieus en is ook goedlachs, met af en toe een daverende klap met zijn hand op tafel, om zijn woorden kracht bij te zetten.

 

SLOTREFLECTIE | Herman Noordegraaf & Ciska Stark
Diaconaat als kloppend hart van de prediking

‘Ons geloof, het geloof van de christenen, daar zit schrik in. Het heeft weet van de complete rotzooi die deze wereld is. Daar schrik je van. Van de drek en het afval en het puin. Dat eerst. En pas dan komt de blijde boodschap. Eerder is er geen enkele reden om dom grijnzend op de kansel te gaan staan en de mensen voor je, met hun echte nood, met hun kapotte huwelijken en zieke kinderen, mensen die hun broers en zussen verliezen en van wie de ouders dementeren, mensen met gebroken harten en gekrenkte trots, om die met slap gemoedelijk geleuter en sociale kitsch in slaap te sussen.’ (Esther Maria Magnus, Mintijteer, 2016, 224)

In de onlangs vertaalde en veelgeprezen roman Mintijteer van Esther Maria Magnus klinkt te midden van de grote Godsvragen onderhuids flink wat kritiek op de prediking. De Duitse schrijfster is opgegroeid in een deels protestantse en deels rooms-katholieke atmosfeer, en herinnert zich uit de jaren negentig van de vorige eeuw vooral veel van wat zij ervoer als maakbaarheidsprediking. Daarin viel het Koninkrijk van God, waarin recht en vrede heersen, ongeveer samen met onze bereidheid om de ‘handen en voeten’ van het evangelie en van Jezus Christus te worden. De deceptie die dit soort prediking voor haar oplevert is schrijnend als noch deze naïeve prediking, noch God zelf bij machte blijken om de barre werkelijkheid van lijden, onrecht en dood merkbaar uit te bannen. Genoeg om je geloof voorgoed te verliezen. Tenzij God zelf zich laat kennen, maar hoe dan?
Dit voorbeeld raakt aan de fundamentele vragen van dit themanummer van Handelingen naar de verhouding en wederkerigheid tussen de vanouds vaak gescheiden werelden van prediking en diaconaat, van verzoening in woord en daad. Het gaat daarbij, zo leren we uit artikelen, namelijk niet alleen om practice what you preach, dus om een geloofwaardige congruentie tussen spreken en handelen, maar fundamenteel om een récht doen aan de werkelijkheid van God en die van alledag waarin mensen zich gaande houden.

In vier stappen bezien we de oogst van dit nummer en reflecteren op de vraag:
(1) Wat is of kan diaconale prediking zijn en welke functie kan het hebben?
(2) Hoe uit het zich in kenmerken en betrokkenen?
(3) Hoe kan de voorganger de preekvoorbereiding vormgeven in relatie tot de participanten?
(4) Hoezeer heeft diaconaat een gemeenschap nodig?

 

ACTUEEL
Studiedag ‘Predikant en Diaconaat’
Op vrijdag 3 juni is in het Protestants Landelijk Dienstencentrum de studiedag ‘Predikant en Diaconaat’ gehouden. Het doel van de studiedag, georganiseerd door Kerk in Actie in samenwerking met de Protestantse Theologische Universiteit (PThU), was om predikanten toe te rusten met het oog op hun betrokkenheid op het diaconaat van nu. Daarnaast ging het ook om bezinning op het diaconaat in de toekomst in het kader van de beleidsnota van de Protestantse Kerk in Nederland, Kerk 2025: Waar een woord, is een weg. De aanleiding voor de studiedag was een workshop voor predikanten op de Landelijke Diaconale Dag van 2015, waarin de vraag werd gesteld of en hoe predikanten vanuit het ambt hun betrokkenheid op diaconaat kunnen denken.
Inleidingen werden achtereenvolgens gehouden door prof.dr. Herman Noordegraaf, bijzonder hoogleraar Diaconaat aan de PThU, dr. Rein Brouwer, docent Praktische Theologie aan de PThU, dr. Trinus Hoekstra, projectmanager Kerk in Actie binnenland met specifieke aandacht voor Predikant en Diaconaat en ds. Karin van den Broeke, preses van de Synode van de Protestantse Kerk in Nederland. Daarnaast heeft een drietal predikanten een verhaal over hun praktijk gehouden.
Van de studiedag is een verslag beschikbaar. Het verslag bevat de tekst van de gehouden inleidingen en een impressie van het plenaire gedeelte van de dag geschreven door drs. Jac Franken, werkzaam bij het expertisecentrum van de Dienstenorganisatie. Het gehele verslag is via de website van Kerk in Actie te lezen.

 

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Handelingen2015 4 omslagEditieredactie: Annemie Dillen & Jos de Kock

 

INLEIDING | Annemie Dillen & Jos de Kock
Theologiseren met kinderen: recente ontwikkelingen

Dit nummer van Handelingen over ‘theologiseren met kinderen’ wil laten kennismaken met nieuwe lijnen in onderzoek en vaak onbekende praktijken. Het begrip ‘theologiseren met kinderen’ roept bij velen spontaan heel wat vragen op.
Wat is ‘theologiseren’? Wie wordt tot de groep ‘kinderen’ gerekend? En verder zijn er vragen over het waar, het waarom en het hoe.

U kunt het hele artikel lezen door te klikken op Inleiding

 

PRAKTIJK | Nette Falkenburg
Omgaan met de spiritualiteit van kinderen in de palliatieve zorg

Zieke kinderen roepen veel emotie op. Bij ouders en familieleden, maar ook bij de wijdere omgeving. Een kind mag niet lijden; we willen het beschermen tegen alles wat pijn doet en bang maakt. In de kinderziekenhuizen wordt duidelijk dat veel kinderen desondanks op talloze manieren worden geconfronteerd met (chronische) ziektes, levensduurbeperkende aandoeningen en zelfs de dood. Met hen krijgen ook hun gezinnen en families te maken met angst en onzekerheid.

 

BESCHOUWING | Machteld Reynaert
PASTORAAL-THEOLOGISCH
Omgaan met kinderen: een kwestie van macht?

Tijdens het eten vraagt een kind aan zijn ouders hoe het komt dat mensen doodgaan. De ouders verschieten wat van deze plotselinge vraag en antwoorden vlug: ‘Enkel als mensen heel ziek zijn gaan ze dood.’ Snel brengen ze het gesprek op een ander onderwerp. ’s Avonds praten de ouders na over deze onverwachte vraag van hun kind. Ze besluiten dat ze het beter laten rusten. Hun kind is nog zo klein en kwetsbaar en moet nog niet weten hoe wreed de wereld kan zijn. Een kwestie van macht?

 

ONDERZOEK | Sofie Raes & Bert Roebben
Jongerentheologie in de voetsporen van kindertheologie?

Deze bijdrage onderzoekt of en hoe jongerentheologie zich van kindertheologie onderscheidt. Nadat de parallellen zijn beschreven wordt dieper ingegaan op de verschillen, waarna besloten wordt met enkele toekomstperspectieven.

 

VERKENNING | Naïma Lafrarchi & Hans Van Crombrugge
HET HIKMAH-MODEL
Theologiseren met moslimkinderen in de klas

Kritisch en zelfstandig denken wordt vele malen herhaald en aangemoedigd in de Koran. De cruciale vraag is hoe dit concreet vorm krijgt in de praktijk. Vertrekkend bij deze laatste vraag wordt in dit artikel het Hikmah-model (‘wijsheid’) besproken, waarbij leerlingen in de klas leren theologiseren rond bepaalde thema’s. Vervolgens wordt verkend hoe dit model het Vlaamse islamitisch godsdienstonderwijs op de basisschool kan inspireren.

 

PRAKTIJK | Katie Velghe
Godly Play – als een mosterdzaadje
Een krachtige en speelse methode

Misschien kennen kinderen God al, en hebben ze alleen nog een passende taal nodig? En als er zo’n taal is, hoe moet ze dan klinken – een taal die zo anders is dan de taal van de wetenschap? En hoe moet ze aangeleerd worden? Deze vragen gaven de aanzet tot het ontwikkelen van Godly Play, inmiddels te vinden in veertig landen. Wat is het geheim van deze groeikracht?

 

IN BEELD | René Rosmolen
Kijkend kind

 

VISIE | Jos de Kock
Theologiseren met kinderen als construerende theologie

Theologiseren met kinderen past in de groeiende aandacht voor de ontwikkeling van religiositeit bij kinderen en jongeren en voor hun levensbeschouwelijke en godsdienstige opvoeding. Dit artikel beschrijft hoe theologiseren met kinderen een vorm van construerende theologie is, een theologie die wordt opgetrokken op het fundament, de basis van de waarneming van de empirische werkelijkheid. Theologiseren met kinderen wordt dan beschouwd als een vorm van onderzoek doen, in het bijzonder een vorm van empirische, praktische theologiebeoefening.

 

TRENDBERICHT | Henk Kuindersma
Kinderen en godsdienstige educatie

In deze bijdrage geeft Henk Kuindersma actuele trends aan in de religieuze educatie van kinderen. Hij doet dat via de presentatie van twee breed gedragen concepten in West-Europa: het concept ‘Theologiseren met kinderen’, ontwikkeld in het Duitse taalgebied, en het concept ‘Interpretive Approach’, dat in het Engelse taalgebied is ontwikkeld. Daarnaast geeft hij aandacht aan de recent in Nederland verschenen dissertatie van Bas van den Berg, Speelruimte voor dialoog en verbeelding, met het concept ‘Metaforiseren met kinderen’.
In de kerk spelen respectievelijk in het Duitse taalgebied en het Engelse taalgebied de concepten ‘Gemeindepädagogik’ en ‘Children’s Ministry’. Beide concepten zijn sterk in ontwikkeling. Bij de concepten die de auteur presenteert stelt hij geregeld een of meer kritische vragen. Hij maakt duidelijk dat van de begeleiders van kinderen in hun godsdienstige ontwikkeling specifieke competenties worden gevraagd waaraan gewerkt moet worden.
Hij sluit zijn bijdrage af door te attenderen op drie publicaties op het gebied van godsdienstige opvoeding thuis: een praktische handreiking van Katie Velghe, getiteld Gelukkig gezin; de Samenleesbijbel voor kinderen van 8-12 jaar en de dissertatie van Daniëlle van de Koot-Dees, Prille geloofsopvoeding.

Lees het hele artikel door te klikken op trendbericht

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Handelingen2015 3 omslagEditieredactie: Bas van den Berg & Theo van Leeuwen

 

INLEIDING | Bas van den Berg & Theo van Leeuwen
Spelend verstaan
Bibliodrama als weg naar levensoriëntatie

Over bibliodrama, hoewel al decennia een constante factor in de levensbeschouwelijke praxis en theologische reflectie, is niet veel geschreven in Nederland. Dit nummer van Handelingen beoogt een stand van zaken te geven van de huidige situatie, maar neemt daarin in het bijzonder mee de ontwikkelingen van de laatste jaren op het gebied van doelgroep- en contextdifferentiatie, alsmede de betekenis van hermeneutisch-narratieve en semiotische theorievorming voor deze werkwijze.

U kunt de hele inleiding lezen door te klikken op Inleiding

 

Bibliodrama in context

PRAKTIJK 1 | Jes Bouwen

De klas op stelten voor het Woord van God. Ze stommelen het lokaal binnen, soms uitbundig en wild, soms uitgeput en versuft met slepende voeten. Ze zijn ongeveer 18 jaar, jongens en meisjes, uit intellectueel sterke richtingen, maar ook uit studierichtingen die rechtstreeks op het beroepsleven voorbereiden. In groepen van minstens twintig volgen ze les op een middelbare school op het Vlaamse platteland tegen de grens met Nederland. Het is godsdienstles.

 

PRAKTIJK 2 | Trudy Struijs
Speler in het verhaal van God en de mensen

Het is begin december, de vijfde week in deze training Klinische Pastorale Vorming. We vertrekken naar de Kapittelzaal om bibliodrama te gaan doen. Het zal de enige keer in dit blok van drie weken zijn. Ik voel de spanning in de groep: ‘Wat zullen we gaan doen?’, ‘Heb ik er eigenlijk wel zin in?’ ‘Ik ga voor een bijrol …’ We zetten de stoelen in een kring.

 

PRAKTIJK 3 | Aart Verburg
Samen werken aan het verhaal en aan onszelf

Na een eerste kennismaking met bibliodrama tijdens mijn studie theologie in de jaren zeventig van de vorige eeuw, kwam het weer aan bod in de opleiding tot zendingspredikant. Als studentenpredikant in Indonesië deed ik bibliodrama met predikanten tijdens studiedagen. Terug in Nederland werd ik als docent aan het Hendrik Kraemer Instituut gevraagd om in Oegstgeest een workshop bibliodrama te verzorgen. Toen ik daar in 2010 als gemeentepredikant kwam te werken, bleek er inmiddels een bibliodramagroep te zijn ontstaan.

 

REFLECTIE | Jan Lap & Marjorie Lap-Streur
Collegiale en methodische reflecties op de drie praktijkberichten

In reflectie op de drie praktijkberichten bibliodrama analyseren en peilen Jan Lap en Marjorie Lap-Streur de creatieve krachten die bibliodrama in mensen losmaakt. Een energie om anders naar zichzelf, naar elkaar en naar een zinrijk verhaal te leren kijken en luisteren.

 

IN BEELD | Corja Menken-Bekius & René Rosmolen 
Ieder mens dorst naar een bron

Bij wijze van beeldmeditatie hebben wij een dialoog opgezet bij het beeld ‘Conversation piece’ van Juan Muñoz. We maakten er een bibliodrama van.

 

Bibliodrama in diversiteit

BESCHOUWING | Jean Agten
Speelruimte voor vele leeftijden. Ontmoetingsplek voor levensoriëntaties

Bibliodrama is in oorsprong een bijbels ‘spel’ dat onder volwassenen gespeeld werd, maar waarvan de betekenisvolle rijkdom voor jongeren en kinderen, in hun persoonlijke doorleefde levensbeschouwelijke groei, snel werd onderkend. De veelheid aan betekenissen, spelenderwijs aan de bijbelverhalen ontsproten, gecombineerd met de diversiteit in ontwikkelingsgroei van kind tot oudere brengt een grote inhoudelijke verscheidenheid bij deelnemers aan het licht. Een diversiteit op het vlak van levensoriëntatie en (meervoudige) identiteitsvorming die de levensbeschouwelijke grenzen overschrijdt. Dit artikel valt in twee delen uiteen. Een eerste deel belicht gelijkenissen en verschillen bij leeftijd en groei als uitdagingen voor bibliodrama. Een tweede deel verkent bijdragen van bibliodrama aan het omgaan met levensbeschouwelijke diversiteit in de samenleving.

 

THEORIE | Thijs Tromp
Een nieuwe versie van jezelf uitproberen op een bijbels podium
De werking van spel en verhaal in bibliodrama

Met bibliodrama kwam ik in aanraking via een collega-docent aan de hogeschool waar ik vijftien jaar geleden werkzaam was bij de opleiding Sociaal Pedagogische Hulpverlening. Zijn vak was drama, het mijne ethiek. Zijn suggestie was dat ‘al dat gepraat over dilemma’s’ studenten niet echt verder hielp. Morele dilemma’s hebben een dramatische structuur, dus moet je er op speelse wijze mee aan de slag. Ik vermoed dat de scepsis van mijn gezicht te scheppen viel. Maar hij liet zich niet uit het veld slaan en stelde me voor mee te draaien in zijn bibliodramagroep. Ik ben op zijn uitnodiging ingegaan.

 

THEORIE | Willem Marie Speelman
Juist in het doen is het woord nabij

In ieder verhaal worden waarden gerealiseerd door het woord; in bibliodrama worden diezelfde waarden werkelijk door het gebaar. De vertelling gebeurt in een nieuwe setting opnieuw, het woord komt weer tot leven. En met het woord het heil dat het verkondigt. Met behulp van een semiotisch instrumentarium wil ik de logica van dit proces beschrijven, om zo het bibliodrama een eigen plaats te geven ten opzichte van het theater, het (exegetisch) onderzoek en het oorspronkelijke gebeuren.

 

PERSPECTIEF | Bas van den Berg
Bibliodrama over de grens

Dit artikel geeft een kort overzicht van wat er op het gebied van bibliodrama ‘over de grenzen’ van ons land gebeurt en zich aan het ontwikkelen is, in onder andere Duitsland, Zwitserland, Zweden, België en Hongarije.

 

INTERVIEW | Nico Krijn
‘Er zit een vreemd aspect aan bibliodrama’

Interview met Kati (prof.dr. K.E.) Röttger. Zij is sinds 2007 hoogleraar Theaterwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Zij studeerde theaterwetenschap, wijsbegeerte en Duitse literatuur aan de Freie Universität Berlin.

 

TRENDBERICHT | Wim Smeets
Supervisie en coaching in internationaal-organisatorisch perspectief

In het vorige Trendbericht over supervisie en coaching (Handelingen 2013/1) hebben we vooral stilgestaan bij pastorale supervisie en coaching in Nederland en Vlaanderen. Deze keer richten we ons op de internationale context. Organisatorische ontwikkelingen hebben invloed op de wijze waarop inzake supervisie en coaching wordt samengewerkt, gereflecteerd en gepubliceerd. Onze scope is net als de vorige keer niet uitputtend het totale terrein van supervisie en coaching, maar vooral het vlak van pastoraat en spiritualiteit. Historisch gezien is pastorale supervisie trouwens minstens zo oud als generieke supervisie (Smeets 2015). Binnen het bestek van een trendbericht beperken we ons tot een globale aanduiding. Uitgebreider over deze materie kunt u lezen in het literatuurbericht.

 

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Subcategorieën